W połowie lipca 2023 r. podatnik otrzymał darowiznę od ciotki o wartości 40 000 zł. Nabywca zaliczany jest do II grupy podatkowej, zatem wysokość podatku trzeba obliczyć następująco: 828 Problem występuje jednak w sytuacji, gdy ustawowi spadkobiercy występują o zachowek w stosunku do mienia, które było wcześniej przedmiotem darowizny. Niekorzystną dla podatników interpretację w tym zakresie wydały organy skarbowe 22 maja br. (nr 0113-KDIPT2-2.4011.188.2020.2.SR). Przy obliczaniu kwoty wolnej od podatku, podobnie jak w przypadku nabycia spadku, sumuje się wartość otrzy-manej darowizny z wartością rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby (np. w darowiźnie, poprzez nieodpłatne zniesienie współwłasności) w okresie 5 lat po-przedzających rok, w którym nastąpiło nabycie ostatniej 16.00 zł. Kupuję dostęp do wzoru pisma. Jak napisać ugodę o zachowek? ugoda o zachowek to sposób na polubowne załatwienie kwestii związanej z dziedziczeniem majątku. Osoby uprawnione do dziedziczenia, ale nieuwzględnione w testamencie zmarłego, mają prawo żądać od spadkobierców zapłaty zachowku w gotówce. Sprawa nie musi . Aby obliczyć wysokość zachowku, konieczne jest ustalenie udziału spadkowego, który przysługiwałby osobie uprawnionej w razie dziedziczenia ustawowego, ustalenie czy osoba uprawniona jest osobą małoletnią czy niezdolną do pracy oraz ustalenie wysokości substratu zachowku (wartość spadku powiększona o wartość darowizn i zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu). Przykład: Zmarły Henryk zostawił po sobie żonę Barbarę, 20-letnią córkę Ksenię i 10-letniego syna Artura. Przed śmiercią sporządził testament, którym powołał do dziedziczenia jedynie swoje rodzeństwo – Katarzynę i Jacka. W związku z tym, że jego najbliżsi – żona i dzieci – zostali pominięci w testamencie, przysługuje im roszczenie o zachowek (byliby powołani do dziedziczenia na podstawie ustawy – w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci wraz z małżonkiem w częściach równych, jednak wysokość przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż ¼). W związku z tym, zarówno Barbara, jak i Ksenia oraz Artur dziedziczyliby w ⅓. Henryk nie dokonywał żadnych darowizn, nie dokonał także zapisów windykacyjnych. Substrat zachowku wynosi 150 tys. zł (Henryk i Barbara posiadali rozdzielność majątkową). Tym samym, każdy z najbliższych powinien odziedziczyć 50 tys. zł. Wysokość zachowku będzie wynosić: *Barbara – z uwagi na fakt, iż nie jest niezdolna do pracy, przysługuje jej ½ wartości udziału spadkowego – ½ * 50 tys. zł = 25 tys. zł *Ksenia – z uwagi na fakt, iż nie jest niezdolna do pracy, przysługuje jej ½ wartości udziału spadkowego – ½ * 50 tys. zł = 25 tys. zł *Artur – z uwagi na fakt, iż jest małoletni, przysługuje mu ⅔ wartości udziału spadkowego – ⅔ * 50 tys. zł = 33 333,33 zł..Zachowek wysokośćOsobom uprawnionym do zachowku przysługuje ½ lub ⅔ udziału spadkowego, który przypadłby im, gdyby dziedziczyli na podstawie ustawy. Zachowek w wysokości ½ udziału przypada uprawnionym co do zasady, natomiast zachowek w wysokości ⅔ udziału – jedynie niezdolnym do pracy oraz małoletnim zstępnym spadkodawcy. O ile przynależność do grupy małoletnich nie budzi wątpliwości, to niezdolność do pracy już tak – pojawiają się bowiem pytania, z jakiej chwili należy oceniać niezdolność do pracy, czy wiek może być przesłanką bycia niezdolnym do pracy? Zarówno małoletniość, jak i niezdolność do pracy ocenia się według chwili śmierci spadkodawcy, czyli otwarcia spadku. Natomiast co do wieku – zaawansowany wiek czy chociażby osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego może być przesłanką otrzymania zachowku w wysokości ⅔ a zachowek dla rodzeństwaJak już wiele razy wskazywano, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego osobami uprawnionymi do zachowku są zstępni spadkodawcy, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli osoby te dziedziczyłyby po zmarłym na podstawie ustawy. Ustawodawca do w/w grona osób uprawnionych nie zaliczył rodzeństwa. Z tego względu, zachowek nie będzie przysługiwał rodzeństwu spadkodawcy – ani jego braciom, ani siostrom, ponieważ nie należą oni do kręgu osób uprawnionych do zachowku. Warto o tym pamiętać w razie śmierci rodzeństwa – jeżeli spadkodawca nie powołał do dziedziczenia swoich braci czy sióstr, rodzeństwu nie będą przysługiwać żadne roszczenia. Poznaj różnice i zależność pomiędzy tymi dwoma pojęciami. Zobacz czy należy Ci się spadek jeśli w chwili śmierci scheda spadkowa jest zerowa lub znikoma skutkiem darowizn dokonanych za do zachowku to prawo do otrzymania określonej w pieniądzu wartości pochodzącej ze schedy spadkowej. Wynika z niego roszczenie przeciwko spadkobiercom faktycznym. Zachowek ma za zadanie przede wszystkim ochronić moralny obowiązek zmarłego wobec najbliższych. Zasadą bowiem jest, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie, z pominięciem swoich najbliższych. [i] Zgodnie z art. 991 zachowek może być należny zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Co istotne, nie ma znaczenia, czy doszło do dziedziczenia testamentowego. Spis treści:Darowizna a zachowek – wyliczaniePrzedawnienie zachowku od darowizny Darowizna na poczet zachowku Jak ustalić wartość darowizny?Odpowiedzialność obdarowanego Sprzedana darowizna a zachowek Obliczanie zachowku Przedawnienie prawa do zachowku Pozew o zachowek – opłaty Skorzystaj z E-porady prawnejZadanie pytania nic Cię nie kosztuje. Wstępna analiza i wycena jest bezpłatna oraz nie zobowiązuje do a zachowek – wyliczanieSamo wyliczenie zachowku nie jest skomplikowane, jeżeli uda nam się ustalić tzw. substrat zachowku, czyli wartość netto spadku. W tym wypadku duże znaczenie mają dokonane przez spadkodawcę darowizny. W którym momencie spadkobrania mają one jeszcze znaczenie?Należy zacząć od tego, że darowizna jest umową obligacyjną, w której jedna osoba zobowiązuje się do świadczenia określonego przedmiotu lub kwoty pieniężnej nie żądając niczego w zamian. Ustawodawca przewidział sytuację, w której spadkodawca, chcąc odsunąć swoich najbliższych od spadkobrania lub nieproporcjonalnie uprzywilejować jednego z nich, przed śmiercią dokonuje licznych darowizn, w celu zmniejszenia schedy spadkowej. Przepisy regulujące zaliczanie darowizn zapobiegają takim zabiegom [ii].Po pierwsze, darowiznę wliczamy, jak już zostało napisane, do substratu zachowku (art. 993 [iii]. Ustawa wymienia jednak wyjątki. Z jednej strony przy wyliczeniach pomijamy drobne, zwyczajowe darowizny. Takie „zwyczaje” mogą różnić się w zależności od czasów, w jakim są dokonywane, ale także od konkretnej rodziny, której sprawa dotyczy (biorąc pod uwagę np. jej zamożność). Przedawnienie zachowku od darowiznyZ drugiej strony do wyjątku należą darowizny dokonane minimum dziesięć lat od otwarcia spadku. Co ważne jednak dotyczy to datków, tylko na rzecz nie-spadkobierców czy nieuprawnionych do zachowku. Trudno także wymagać, że każdy człowiek podczas rozporządzania swoim majątkiem będzie miał na uwadze konieczność zapewnienia swoim przyszłym zstępnym utrzymania. W związku z tym zaliczeniu nie podlegają też darowizny przekazane, zanim spadkodawca doczekał się dzieci lub zawarł związek małżeński [iv].Darowizna na poczet zachowkuKolejny moment, kiedy darowizny będą istotnym elementem wyliczeń jest zaliczenie darowizny na poczet zachowku. Warto zauważyć, że w razie, gdyby do spadkobrania doszli wnukowie spadkodawcy, darowizna przekazana ich rodzicom, także będzie podlegać zaliczeniu. Ewentualne niejasności w tej kwestii wynikające z lakoniczności przepisów ustawy, jednoznacznie rozwiały sądy (I ACa 884/14: Wskutek otrzymanych przez powódkę darowizn od spadkodawcy, jej roszczenia z tytułu zachowku zostały w całości zaspokojone).Jak ustalić wartość darowizny?Zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy, wartość darowizny ustalamy zgodnie z momentem jej dokonania. Jest to chwila zamknięcia rozprawy w procesie o zachowek (art. 316 § 1 KPC). W analogiczny sposób ustalamy wartość darowizny zaliczanej na zachowek. Wartość darowizny ustalamy mając na względzie również naturalną dla gospodarki inflację. Gdyby rozumieć ten przepis dosłownie, okazałoby się, że sytuacja osoby jednocześnie obdarowanej oraz uprawnionej do zachowku różniłaby się w zależności od tego, czy darowizna była dokonana poprzez przeniesienie własności nieruchomości, czy przekazanie określonej sumy pozostawił troje dzieci: A, B, C. Przed śmiercią przeniósł własność nieruchomości wartej 300 000 zł na A, natomiast B przekazał na konto kwotę 300 000 zł. Jeśli otwarcie spadku nastąpi wiele lat później, wobec spadku wartości pieniądza, do substratu zachowku zostałaby zaliczona suma o znacznie mniejszej wartości realnej, co zmniejszy potencjalną wysokość zachowku. Ponadto w takiej sytuacji B mógłby się domagać od A uzupełnienia zachowku, jeśli wartość działki na przestrzeni lat się zwiększyła. Prowadzi to do nieuzasadnionego rozróżnienia między sytuacją poszczególnych obdarowanych. Wobec tego w judykaturze ugruntował się pogląd, że w drugiej sytuacji nie jest konieczne posługiwanie się wartością nominalną, a sąd może dokonać waloryzacji (SN III CZP 34/86, I ACa 884/14). W razie powstania innych, oczywistych niesprawiedliwości, sąd może korygować sposób obliczania wartości darowizny, posługując się konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego ( obdarowanegoZ prawa do zachowku wynika także roszczenie uzupełnienie zachowku. Oznacza to, że uprawniony może żądać od obdarowanego sumy koniecznej dla uzupełnienia zachowku. Oczywiście może zdarzyć się tak, że kwota ta pochłonie całą darowiznę. W praktyce do takiej sytuacji dochodzi dość rzadko, ponieważ z podobnym roszczeniem w pierwszej kolejności należy zwrócić się do spadkobiercy, a jeżeli ten nie jest w stanie wydać odpowiedniej kwoty – do uprawnionego z tytułu zapisu windykacyjnego.[v] Przepis artykułu 1000 służy zatem głównie do zniechęcania do prób obchodzenia przepisów o zachowku poprzez darowizny. Należy jednak mieć na uwadze, że odpowiedzialność ponoszą tylko te osoby, których darowizny zostały doliczone do spadku. Sprzedana darowizna a zachowekObdarowany odpowiada do wysokości wzbogacenia. Nie zwalnia z odpowiedzialności wyzbycie się wzbogacenia w okresie, w którym obdarowany powinien liczyć się z obowiązkiem pokrycia roszczenia o zachowek. W razie zaistnienia takiej potrzeby może on zwolnić się z obowiązku wyrównania zachowku, poprzez wydanie przedmiotu darowizny, oczywiście jeżeli ten pozostaje w nieuszkodzonym i niezniekształconym stanie. Zadaj pytanie – bez zobowiązań!Doskonale rozumiemy, jak skomplikowana może być Twoja sytuacja. Mimo że staramy się kompleksowo wyjaśnić ten temat wiemy, że nie pokryjemy odpowiednio wszystkich możliwych scenariuszy. Twoja sytuacja jest wyjątkowa, a my potraktujemy ją z należytym zaangażowaniem. Wyślij pytanie i sam zdecyduj!Co więcej, zgodnie z wyrokiem SN I CSK 381/17, w razie śmierci obdarowanego przed otwarciem spadku, zobowiązanie do uzupełnienia zachowku przechodzi na jego zstępnych. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia (I ACa 1223/14), granice odpowiedzialności zostały określone: Osoby obdarowane, które nie należą do kręgu uprawnionych do zachowku ponoszą odpowiedzialność jeżeli darowizna została dokonana przed mniej niż dziesięcioma laty licząc od otwarcia spadku oraz istnieje wzbogacenie będące skutkiem darowizny. Granice odpowiedzialności wyznacza wartość tego wzbogacenia. Natomiast granice wzbogacenia należy ustalać biorąc pod uwagę korzyści uzyskane bezpośrednio z darowizny oraz ewentualne surogaty uzyskane w zamian za tę zachowkuChcąc dowiedzieć się, ile powinna wynosić kwota zachowku należy dokonać kilku obliczeń. Ustawa wskazuje, że wynosi on (dla osób niezdolnych do pracy i małoletnich) lub ewentualnego udziału spadkowego. Zatem:[* udział spadkowy * substrat zachowku – (darowizny + zapisy windykacyjne).Udział spadkowy jest zależny od tego, który krąg spadkobierców należy wziąć pod uwagę. Np. jeżeli spadkodawca pozostawił żonę: Z oraz 4 dzieci: A, B, C i D, to wtedy: Z otrzyma, natomiast każde z dzieci: * = .Natomiast sposób obliczenia substratu zachowku polega na ustaleniu czynnej wartości spadku. Składa się na nią wartość stanu czynnego spadku, od której należy odjąć wartość stanu biernego, czyli długów spadkowych, przy czym wartość darowizny jako substratu obliczenia zachowku winna być ustalona na dzień orzekania (…)[vi].W obliczeniach nie bierze się pod uwagę podatku od spadku, ponieważ jest to własne zobowiązanie publicznoprawne spadkobiercy. Poza tym, wypłacony zachowek pomniejsza zobowiązanie podatkowe spadkobiercy.[vii]Jak wyegzekwować zachowekRoszczenie o zachowek jest roszczeniem majątkowym [viii], zatem podlega rozstrzygnięciu w postępowaniu procesowym (art. 13§1 a nie w ramach postępowania o dział spadku.[ix] Do pisma oprócz dokumentów świadczących o darowiznach czy zapisach, musimy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, akt zgonu spadkodawcy i akt urodzenia uprawnionego do zachowku. Musimy mieć na uwadze krótki termin przedawnienia możliwości dochodzenia roszczenia. Co do zasady [x] jest to pięć lat od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Należy zaznaczyć, że okoliczność późniejszego dowiedzenia się o testamencie nie ma wpływu na upływ tego terminu. Judykatura jednak nieco złagodziła ten przepis, umożliwiając nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia, powołując się na nadużycie prawa podmiotowego z art. 5 [xi. Termin przedawnienia nie biegnie, dopóki uprawniony do zachowku jest uważany z mocy prawomocnego postanowienia sądu za spadkobiercę testamentowego [xii]. Termin ten zostanie przerwany poprzez zgłoszenie przez uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku zarzutu nieważności testamentu [xiii]. Ponadto, według wyr. SN z r. (I CSK 753/13, Legalis), wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożony przez osobę uprawnioną na podstawie ustawy, przerywa bieg terminu przedawnienia jego roszczenia o zachowek należny od spadkobiercy. Stanowisko to odnosi się wprost do roszczenia o zachowek spadkobiercy ustawowego powołanego do dziedziczenia z ustawy przeciwko innemu spadkobiercy prawa do zachowkuW sytuacji gdy nie został sporządzony testament, ale spadkodawca rozporządził całym swoim majątkiem w drodze darowizn, wówczas roszczenie o zachowek przedawnia się w ciągu pięć lat liczonych od śmierci spadkodawcy (art. 1007 KC). Zobacz też:Jak nie płacić zachowku?Pozew o zachowek – opłatyW pozwie o zachowek należy wpisać wartość przedmiotu sporu, czyli w tym przypadku kwotę należnego zachowku, jaka została obliczona. Jeżeli kwota ta przekracza 20 000 zł, to opłata sądowa będzie wynosiła jej 5%. Często konieczne będzie także powołanie biegłego, np. dla wyceny nieruchomości, która była przedmiotem darowizny. Koszty jego wynagrodzenia pokrywają strony. W przypadku, gdy powód przegra sprawę, sąd może zasądzić od niego zwrot kosztów procesowych poniesionych przez powyższego warto zastanowić się nad wcześniejszym wystosowaniem do zobowiązanego wezwania do zapłaty zachowku. Jest to przydatne przy udowodnieniu podczas pozwu podjęcia próby ugody. Umożliwia nam również naliczenie odsetek po upływie terminu na spełnienie żądania oraz może pozwoli nam w ogóle uniknąć drogi a zachowek – podsumowanieNa marginesie musimy dodać, że do pomysłów obchodzenia przepisów o zachowku należy podchodzić ostrożnie. Do jednego z nich należy zawarcie umowy dożywocia (przekazanie własności nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie) zamiast darowizny. Taka umowa zawarta dla pozoru, może zostać uznana za nieważną ( a w efekcie przedmiotowa nieruchomość nadal będzie doliczana do substratu zachowku (zob. I ACa 462/13, Legalis).Ciekawe jednak wydaje się orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie [xiv], który w sprawie, w której spadkodawczyni wydała córce 15 000 zł w ramach umowy pożyczki, która nie została spłacona, kwota ta nie podlegała zaliczeniu na poczet zachowku, jako z E-porady prawnejZadanie pytania nic Cię nie kosztuje. Wstępna analiza i wycena jest bezpłatna oraz nie zobowiązuje do tak np. I ACa 1721/14 – wyrok SA Łódź z dnia 22-05-2015, Legalis[ii]Doliwa A. w Kodeks cywilny. Komentarz, (red. Załucki M.) Warszawa 2020, wyd. 2[iii]Księżak Kodeks cywilny. Komentarz, (red.)OsajdaWarszawa 2020, wyd. 26[iv]Gniewek E., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, wyd 9[v] Sokołowski T.,Kodeks cywilny T. III Komentarz, red. Gutowski Warszawa 2019, wyd. 2[vi]I ACa 661/16 – wyrok SA Katowice z dnia 07-10-2016[vii]Kordasiewicz B. SPP T. 10, Warszawa 2015, Rozdział XII. Zachowek, s. 1804[viii]Góra-Błaszczykowska A. w Kodeks postępowania cywilnego. Tom I B. Komentarz. Art. 425–729, Warszawa 2020[ix]Przepis nie wskazuje na możliwość rozstrzygnięcia w postępowaniu działowym o zachowku, roszczenia te rozpoznawane są w odrębnym procesie (post. SN z r., III CR 156/66, SNCP 1967, Nr 2, poz. 35, Legalis).[x]I ACa 1295/14, Legalis[xi]zob. wyr. SA w Białymstoku z r., I ACa 756/16, Legalis[xii] III CZP 102/71, Legalis[xiii] III CZP 130/71, Legalis[xiv]V ACa 948/17, Legalis Zacznę od kilku informacji dotyczących przepisów związanych z zachowkiem, a następnie wyjaśnię, jak to wygląda w Pani sytuacji. Komu z rodziny należy się zachowek? Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. Aby zatem wyliczyć zachowek należy uwzględnić, kto w chwili śmierci spadkodawcy byłby ustawowym spadkobiercom i w jakiej części. Tutaj mamy trójkę dzieci i żonę, zatem wszyscy dziedziczyliby równo w 1/4 udziału. Wartość zachowku i obliczanie jego wysokości Teraz możemy ustalić ułamkową wartość należnego zachowku w stosunku do całego majątku. Zakładam, że wszyscy Państwo są pełnoletni i zdolni do pracy. Zatem zachowek każdego to 1/2 z 1/4 udziału, czyli każde ma roszczenie o wartość 1/8 majątku spadkowego. W następnej kolejności trzeba ustalić, co wchodzi w skład majątku spadkowego. Aby ustalić, ile wynosi substrat zachowku musimy: określić tzw. czystą wartość spadku; doliczyć do niej wartość darowizn oraz zapisów windykacyjnych dokonanych przez spadkodawcę. Czysta wartość spadku to różnica między: stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku oraz stanem biernym spadku, to jest sumą długów spadkowych, z pominięciem długów wynikających z zapisów zwykłych i poleceń. Doliczanie darowizn a zachowek Teraz doliczamy darowizny. Tu pojawiają się już bardziej skomplikowane reguły, bowiem przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Ponadto też nie wszystkie darowizny i nie zawsze można doliczyć. Zapytałam Panią o to, czy darowizna była dla Pani i męża, bowiem wówczas musimy traktować taką darowiznę (na potrzeby obliczania zachowku) jako 50% darowiznę dla Pani i 50% darowiznę dla zięcia. Reguły zaliczania tych darowizn są bowiem różne. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Zatem Pani darowizna będzie doliczona w całości (50% wartości mieszkania), a męża już wcale, bowiem od dokonania darowizny upłynęło 10 lat. Pytałam też Panią, czy darowizna dokonana była przed, czy po zawarciu nowego małżeństwa i urodzeniu się dziecka. To bardzo ważna informacja, bowiem przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa. Tutaj niestety w każdym przypadku tę darowiznę trzeba będzie zaliczyć. Jeśli mieszkanie to byłaby jedyna wartość, która została po ojcu ( mam na myśli darowane mieszkanie), to trzeba by uznać, że od połowy jego wartości obliczamy zachowek. Gdyby mieszkanie miało wartość 400 000 zł na chwilę obecną (wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku), to wartość majątku, z którego obliczane byłyby zachowki, wynosiłaby 200 000 zł, wartość udziału każdego ze spadkobierców wynosiłaby 50 000 zł, a wartość należnego wobec tego zachowku 25 000 zł. Ważne: dla zasady doliczania darowizn nie ma znaczenia, że w chwili otwarcia spadku przedmiot darowizny już nie istnieje lub że wyszedł z majątku obdarowanego. Ta uwaga dlatego, że wspomniała Pani, że mieszkanie zostało sprzedane. Odpowiedzialność członków rodziny za zachowek Trzeba tu jednak zauważyć, że każdy ponosi inaczej odpowiedzialność za zachowek. Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Zachowek może być pozostawiony uprawnionemu w różnej postaci. Jeśli uprawniony został powołany do spadku (z ustawy lub testamentu) i otrzymał swój zachowek, byłoby oczywiście nielogiczne, gdyby inni uprawnieni mogli żądać zaspokojenia swoich roszczeń zachowkowych kosztem zachowku tego spadkobiercy. Odpowiada on jedynie w granicach nadwyżki ponad swój zachowek. Jeśli wysokość zachowku zwiększa się w wyniku doliczenia darowizn, nadwyżka zmniejsza się. Inaczej jest, jeśli obdarowanym będzie sam spadkobierca: darowizna podlega zaliczeniu na poczet jego zachowku, przez co nadwyżka wyznaczająca granicę odpowiedzialności za zachowki innych uprawnionych zwiększa się. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Wzbogacenie ma miejsce wtedy, gdy majątek tego, kto korzyść uzyskał, jest większy niż byłby, gdyby nie doszło do zdarzenia, z którego wzbogacenie wynika, czyli gdyby nie dokonano darowizny (por. art. 405 Kodeksu cywilnego). Odpadnięcie wzbogacenia, o którym mowa w art. 1000, następuje wyłącznie wtedy, gdy zużycie czy utrata korzyści nastąpiły bez surogatu i bez żadnej korzystnej zmiany w innej części majątku obdarowanego, a zatem gdy nie ma różnicy między obecnym stanem majątku a stanem, który by istniał, gdyby nie było darowizny. Podobnie należy zdefiniować odpadnięcie części wzbogacenia. Zachowek dla pozostałych osób z rodziny taty Reasumując powyższe, w mojej ocenie będzie Pani zobowiązana do zachowku na rzecz rodzeństwa i żony ojca. Oczywiście przy założeniu, że nie ma nic innego niż darowizny do zaliczenia na spadek. Gdyby otrzymała Pani darowiznę w wysokości 200 000 zł, a Pani zachowek należny to tylko 25 000 zł, to pozostałą częścią darowizny odpowiada Pani za należne zachowki pozostałych spadkobierców. To, że sprzedała Pani z mężem mieszkanie, nie powoduje, że nie ma już wzbogacenia. Dostaliście Państwo równowartość mieszkania, która powiększyła Państwa majątek. Chyba że pieniądze te zostały spożytkowane w taki sposób, że ich już nie ma – darowizny, wydatek na wycieczkę itp. Nie wiem, dlaczego prawnik powiedział, że zachowek się nie należy. Mnie trudno znaleźć uzasadnienie do takiego twierdzenia. Poza rzeczywistym wyzbyciem się wzbogacenia z tytułu darowizny – na przykład pieniądze za sprzedane mieszkanie przekazaliście z mężem komuś w darowiźnie. Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej ▼▼▼ Zapytaj prawnika - porady prawne online . Zachowek – co to właściwie jest? Stare powiedzenie mówi, że jeżeli nie wiadomo o co chodzi, to na pewno o pieniądze. I tak jest też w przypadku zachowku. Tutaj dowiesz się: – komu należy się zachowek – jak obliczyć zachowek – jak napisać pozew o zachowek Jeśli czujesz, że coś poszło nie tak i w spadku nie przypadło Ci tyle, ile się należy, zachowek może być odpowiedzią na te wątpliwości. Jeśli Twoi rodzice, Twoja żona lub mąż, a w niektórych przypadkach również Twoje dzieci, rozdysponowały swoim majątkiem z pokrzywdzeniem Ciebie, zachowek pozwoli te krzywdy naprawić. Zapraszam do lektury! Co to jest zachowek? W rodzinie nie zawsze sprawy układają się tak, jak powinny. Szczególnie wtedy, kiedy w grę wchodzi majątek. Jednak polskie prawo spadkowe dba o najbliższych zmarłego nawet wtedy, kiedy on sam nie chciał o nich zadbać. Kiedy spadkodawca, w testamencie lub darowiznami dokonanymi jeszcze za życia, przekazuje innym osobom całość lub większość swojego majątku, powstaje problem. Mają go najbliżsi spadkodawcy, których ten pominął. Problem ten można jednak rozwiązać. W tym celu należy pozwać osoby, które majątek odziedziczyły (lub otrzymały w darowiźnie) i żądać od nich zapłaty określonej kwoty pieniężnej, zwanej właśnie zachowkiem. Od spadkobiercy, który otrzymał Twoją część spadku, żądać możesz jedynie sumy pieniężnej. Nie jest możliwe żądanie wydania przez tego spadkobiercę odziedziczonych przedmiotów wchodzących w skład spadku. Zachowek to zawsze pieniądze. Odrobinę inaczej sytuacja przedstawia się, gdy spadkodawca – za życia – rozdysponował swoim majątkiem, w drodze darowizn. Wtedy zachowku można żądać od obradowanego. Może on jednak zwolnić się od obowiązku zapłaty zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny. Jeżeli więc w majątku spadkowym nie pozostało nic (ewentualnie niewiele), albowiem spadkodawca rozdał swój dorobek innym osobom, sytuacja nie jest beznadziejna. Odpowiednie zabiegi prawne pozwolą Ci odzyskać to, co może wydawać się stracone. ZOBACZ WIĘCEJ: Spadek – czyli kto, co, kiedy i po kim dziedziczy? [PORADY PRAWNE] Komu należy się zachowek? Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. Tak stanowi przepis… Ale co to właściwe znaczy? Kiedy odszyfrujemy tę prawniczą łamigłówkę, dochodzimy do następujących wniosków. Zawsze możesz starać się o zachowek po rodzicach i zachowek po mężu lub żonie. O zachowek po dziadkach możesz starać się tylko wtedy, kiedy Twoi rodzice (a dzieci Twoich dziadków) nie będą mogli dziedziczyć (np. dlatego, że nie żyją). Prawo do zachowku po Twoich dzieciach przysługuje Ci tylko wtedy, jeżeli te dzieci nie miały swoich dzieci. Nawet jeśli byłaś/byłeś najlepszą siostrą/bratem, zachowek po rodzeństwie nigdy nie będzie Ci przysługiwał. Kto nie może żądać zachowku? Pytanie doskonałe! Zachowku nie mogą żądać osoby, które są wyłączone od dziedziczenia tak, jakby nie żyły w chwili otwarcia spadku. Do kręgu tych osób zalicza się te, które: – zrzekły się dziedziczenia, – zostały uznane za niegodne dziedziczenia, – odrzuciły spadek, – zrzekły się prawa do zachowku, – zostały wydziedziczone; Zachowek nie należy się również małżonkowi pozostającemu ze zmarłym spadkodawcą w separacji. Jeżeli, za życia, spadkodawca złożył pozew o separację lub rozwód z winy swojego małżonka i miał rację, to temu winnemu małżonkowi zachowek również nie przysługuje. Ile wynosi zachowek? Wysokość zachowku to kwestia fundamentalna. I wyższa matematyka. Aby prawidłowo obliczyć należną Ci część, najpierw musisz ustalić, jaki ułamek majątku odziedziczyłbyś, gdyby w grę wchodziło dziedziczenie ustawowe. Na przykład, jeżeli dziedziczysz po swoim zmarłym ojcu, a do spadku należy jeszcze matka i brat, to Twój udział wynosić będzie 1/3. Ustalony udział należy pomnożyć przez 1/2 lub 2/3. Wyższy ułamek należy się tym, którzy w chwili śmierci spadkodawcy byli osobami małoletnimi lub trwale niezdolnymi do pracy. Mniejszy – wszystkim pozostałym uprawnionym do zachowku. Trzymając się przykładu, dotyczącego dziedziczenia wspólnie z bratem i matką oraz przy założeniu, że jesteś pełnoletnią osobą zdolną do pracy, wzór na obliczenie ułamka zachowku w Twoim przypadku będzie następujący: 1/3 * 1/2 = 1/6. Tak ustalony ułamek należy pomnożyć przez tzw. substrat zachowku. Ten składa się z czystej wartości spadku powiększonej o darowizny doliczane do spadku. Czysta wartość spadku to z kolei aktywa spadku pomniejszone o pasywa (majątek pomniejszony o długi spadkowe). Tym samym uzyskujesz należną Ci kwotę, o którą możesz wystąpić do sądu. Jeżeli czysta wartość spadku wynosi zł, a należny Ci ułamek wynosi 1/6, to wzór na zachowek jest następujący: 1/6 * = zł złotych to należny Ci zachowek – to Twoje pieniądze. Musisz jednak uważać. Osoba, od której żądasz zachowku, może próbować obniżyć należną Ci kwotę zachowku. Na przykład, jeżeli spadkodawca dokonał zapisu windykacyjnego lub darowizny na Twoją rzecz, ich kwoty zalicza się na należny Ci zachowek. To jeden ze sposobów, którym spadkobierca lub obdarowany może próbować pozbawić Cię Twoich pieniędzy. Nie ma sytuacji bez wyjścia. Jeśli masz wątpliwości, warto je skonsultować. Prawie zawsze udaje się znaleźć takie wyjście, które może uratować Twoje pieniądze. Wydziedziczenie a zachowek Wydziedziczenie to nic innego, jak pozbawienia prawa do zachowku. Prawo spadkowe przewiduje określone sytuacje, w których spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku. Wydziedziczenie może mieć miejsce, jeżeli uprawniony do zachowku: – wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, – dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci, – uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych; Przyczyna lub przyczyny wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinny wynikać z treści testamentu. Warto wiedzieć, że spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych (np. był ubezwłasnowolniony), przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Przed wydziedziczeniem też można się bronić. Jeżeli więc zdarzyło się tak, że ktoś wydziedziczył Cię bez przyczyny, spróbuj podważyć testament. Jeśli spadkodawca nie miał racji, powinno się udać. Zachowek a darowizna Możliwe są również sytuacje, w których spadkodawca przekazuje na rzecz innych, nieuprawnionych do zachowku osób, cały swój majątek lub jego zasadniczą część, jeszcze za życia – darowizną. Jeśli w ten sposób pozbawiono Cię całości lub części majątku spadkowego, prawo spadkowe przewiduje możliwość ochrony Twoich interesów. W takim przypadku możesz żądać tego zachowku od obdarowanego. Ten swoisty zachowek od darowizny pozwoli odzyskać chociaż część tego, co Ci się należy. Analogiczne rozwiązanie jest przewidziane, kiedy spadkodawca rozporządza majątkiem spadkowym poprzez zapis windykacyjny. Wtedy też można walczyć o swoje! Pozew o zachowek Jeśli polubowne próby uzyskania zachowku okażą się nieskuteczne, jedynym wyjściem jest oddanie sprawy do sądu. W zależności od wartości zachowku, pozew o zachowek musisz skierować do sądu rejonowego (jeżeli wartość zachowku nie przewyższa kwoty zł) lub sądu okręgowego (jeżeli wartość zachowku przewyższa kwotę zł). Właściwy miejscowo jest ten sąd, w którym spadkodawca miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu. Jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, pozew o zachowek skieruj przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Pozew w sprawie o zachowek nie różni się od innych pozwów składanych w sprawach o zapłatę należności pieniężnych. Należy więc dokładnie określić w nim stronę powodową (tutaj należy również wskazać numer PESEL) i pozwaną, podając aktualne adresy do doręczeń. Żądanie pozwu polega na określeniu kwoty, którą chce się uzyskać. Z uzasadnienia pozwu powinno z kolei wynikać to, kto jest spadkobiercą, kto spadkodawcą, a kto uprawnionym do zachowku. W tej części pozwu należy również wyczerpująco uzasadnić żądaną kwotę tj. opisać, co wchodziło w skład spadku oraz obliczyć odpowiedni ułamek zgodnie z zasadami opisanymi powyżej. Aby sprawnie przeprowadzić sprawę, zbierz wymagane dokumenty. Zaliczają się do nich przede wszystkim: – postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, – informacje na temat majątku, który pozostał po spadkodawcy (numery ksiąg wieczystych nieruchomości, operaty szacunkowe dotyczące nieruchomości, informacje na temat ruchomości np. samochodu spadkodawcy, informacje dotyczące oszczędności, informacje dotyczące spółek, w których spadkodawca był wspólnikiem, itp.), – akty stanu cywilnego, z których wynikać będzie Twoje pokrewieństwo lub powinowactwo ze spadkodawcą (akt urodzenia, akt małżeństwa); Jeśli nie wiesz, od czego zacząć poszukiwania potrzebnej dokumentacji, możesz to zlecić wybranemu prawnikowi. Pozwoli Ci to zaoszczędzić czas i szybciej uzyskać należny zachowek. Ile kosztuje sprawa o zachowek? Sprawa o zachowek kosztuje tyle samo, ile każda inna sprawa o pieniądze. Aby sąd rozpoznał Twój pozew, musisz uiścić na jego konto 5% wartości kwoty, której żądasz (czyli 5% wartości zachowku). Jeżeli wygrasz, łącznie z zachowkiem kwotę tę zwróci Ci Twój przeciwnik. Jeśli nie jesteś w stanie ponieść tych kosztów, to wcale nie oznacza, że drzwi sądu będą dla Ciebie zamknięte. Załączając do pozwu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku dochodach i źródłach utrzymania (wzór formularza znajdziesz w każdym sądzie), możesz wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłaty od pozwu i kosztów ewentualnych biegłych powołanych w sprawie). Na tej samej podstawie możesz wnosić o ustanowienie dla siebie adwokata z urzędu. Wtedy za jego usługi nie zapłacisz ani złotówki. Tutaj jednak ważna uwaga – w przypadku przegranej sprawy, trzeba będzie zwrócić koszty poniesione przez Twojego przeciwnika (np. koszty ustanowienia przez niego adwokata). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych nie zwalnia bowiem z konieczności zwrotu kosztów poniesionych przez przeciwnika. Jeśli sam chcesz wybrać adwokata i możesz ponieść koszty z tym związane, musisz wiedzieć dwie rzeczy. Po pierwsze wynagrodzenie adwokata wynika z przepisów i jest uzależnione od wartości przedmiotu sporu (czyli żądanej kwoty zachowku). Dla przykładu, jeśli zachowek ma wartość zł, minimalna stawka wynagrodzenia adwokackiego wynosi zł. Po drugie, to kiedy i w jaki sposób dojdzie do rozliczeń, zależy już tylko od Ciebie i Twojego adwokata. Na koniec dobra informacja – jeśli adwokat będzie skuteczny i wygra sprawę, jego wynagrodzenie – podobnie jak inne koszty sądowe – pokryje Twój przeciwnik. Jeśli masz rację, sprawa o zachowek będzie kosztowała Cię tyle, ile poświęcony na nią czas. Zachowek a przedawnienie Uważaj! Jak każde roszczenie majątkowe, również i roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu. Jeżeli się spóźnisz – przegrasz. Twoje roszczenia z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Jeżeli testamentu nie było, a spadkodawca rozporządził swoim majątkiem jeszcze za życia – poprzez darowizny, roszczenie przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy). Autor: Michał Sochański

jak obliczyć zachowek od darowizny przykład